محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : محمد سعيد بخت )
22
قانونچه في الطب ( مستحضر الطبيب و مستبشر اللبيب ) ( فارسى )
برائى اينكه اگر بدن را حاجت افتد وقت نبودن غذا به غذا درآيد دوم اينكه ترطيب بدن كند سوم اينكه بغذائى بعضى اعضاء درآيد كه ضرورت است در آن بلغم - و سبب فاعلى سودا طبعى گرمى معتدلست و ليكن در غير طبعى حرارت زياده از اعتدالست - و سبب مادى غذائى غليظ قليل الرطوبت و گرم است - و سبب صورى آن تهنشين در ويست كه سيلان نكند و تحليل نهپذيرد - و سبب غائى آن چند چيز است يكى اينكه داخل شود در غذائى بعضى اعضائى كه قدرى سودا در غذائى آنها واجب باشد دوم اينكه برانگيزد و هوشيار كند خواهش طعام را به اين طور كه ريزد جانب معده از طحال پس فراهم كند و استوار نمايد بسبب زمختى خود كاوش و كاؤكاؤ كند آن را بسبب ترشى خود پس به اين تدبير برانگيزد خواهش طعام را - فصل سويمين در اعضا [ و اقسام آن ] بيان اعضا و آن اجسامىاند كه پيدا مىشوند از امتزاج اخلاط چنانچه اخلاط اجسامى اند متولدهء از اول مزاج اركان و آن بخش مىيابند جانب رئيسه و غير رئيسه و آنچه كه نيستند رئيسه تقسيم مىيابند طرف خادم